Félagslegt fyrirtæki er fyrirtæki sem hefur fyrst og fremst félagsleg markmið. Allur afgangur er endurfjárfestur í meginreglum þess fyrirtækis (eða í samfélaginu) frekar en að hámarka hagnað hluthafa. Dæmi um markmið eru endurnýjun umhverfissvæðisins, að efla vitund um loftslagsbreytingar og þjálfun fyrir bágstödd fólk. Það eru ýmis lögform sem ætti að hafa í huga þegar þessi tegund fyrirtækis er stofnuð. Hvort fyrirtækið er valið fer eftir því hvað það gerir í raun og veru og stjórnunarstíl þeirra sem reka það.
Mögulegir valkostir eru eftirfarandi:
- Hlutafélag
- Traust
- Óinnlimað félag
- Félag í samfélagshagsmunum (CIC)
- Góðgerðarstofnun með lögheimili (CIO)
- Samvinnufélag eða samfélagshagsmunafélag.
Hlutafélag
Hlutafélag er aðskilinn lögaðili frá meðlimum sínum og veitir þeim takmarkaða ábyrgð. Hlutafélag stofnað með félagslegum tilgangi þarf að setja fram markmið sín, sem geta einnig falið í sér viðskiptaleg markmið. Það eru tveir valkostir í boði um hlutafélög fyrir félagsleg fyrirtæki: hlutafélag með takmarkaða hlutabréfaeign og hlutafélag með takmarkaða ábyrgð. Ef um hlutafélag er að ræða er hægt að greiða arð til hluthafa.
Ársreikningar hlutafélaga þurfa að vera skráðir hjá Fyrirtækjaskrá og íhuga þarf hvort endurskoðun sé nauðsynleg.
Ef markmið einkahlutafélagsins eru eingöngu góðgerðarstarfsemi og í þágu almennings, má einnig stofna það sem góðgerðarfélag. Þar sem svo er þarf félagið að skrá sig hjá viðeigandi eftirlitsaðila sem sérhæfir sig í góðgerðarmálum. Ef um góðgerðarfélag er að ræða þarf það að fylgja viðeigandi lögum um góðgerðarmál (t.d. góðgerðarlög frá 2011 í Englandi og Wales) og eftirlitsaðili góðgerðarfélaga mun krefjast þess að ársreikningar séu lagðir fram. Í staðinn mun það þó njóta þeirra kosta sem fylgja því að vera góðgerðarfélag, svo sem hugsanlega rétt á fjölda skattaundanþága og lækkunar á tekjum og hagnaði, og á hagnaði af sumum verkefnum.
Traust
Sjóðir eru óinnlimaðir aðilar sem úthluta ekki hagnaði. Sjóðurinn er stofnaður til að stjórna því hvernig eignir hans skuli notaðar og getur sem slíkur haldið eignum og öðrum eignum fyrir samfélagið. Sjóðsstjórnendur starfa fyrir hönd samfélagsins við að gæta eignanna en mikilvægt er að hafa í huga að sjóðurinn hefur ekki eigið lögformlegt gildi. Sjóðsstjórnendur bera því ábyrgð á skuldbindingum sjóðsins.
Sjóðsbréf eru sett upp til að vernda markmið sjóðsins. Sjóðurinn getur sett eignalás í reglur sínar til að tryggja eignir fyrir tilætlað samfélag sitt.
Líkt og einkahlutafélög geta sjóðir einnig verið góðgerðarfélög. Sömu atriði og nefnd eru hér að ofan varðandi einkahlutafélög sem eru góðgerðarfélög ættu að gilda um góðgerðarsjóði.
Óinnlimað félag
Einfaldasta form félagslegs fyrirtækis er óinnlimað félag. Þetta gæti verið notað þegar fjöldi einstaklinga kemur saman að sameiginlegu „félagslegu“ markmiði. Það eru mjög fá formsatriði við stofnun á þennan hátt, sem er helsti kosturinn. Meðlimir geta sett sínar eigin reglur og stjórn er kjörin til að stjórna einingunni fyrir hönd allra meðlima sem hún kann að hafa. Félög geta einnig stundað viðskiptastarfsemi.
Vandamálið með óinnlimað félag er að það hefur enga sérstaka löglega eigu. Ef einhverjar skuldir eru, eru félagsmenn lagalega ábyrgir fyrir að greiða þær skuldir niður í síðustu jarðnesku eignir sínar. Þessi tegund aðila hentar líklega ekki ef þú vilt ráða starfsfólk, afla fjármagns, taka að þér leigusamninga eða kaupa fasteignir, sækja um styrki eða gera samninga.
Eins og einkahlutafélög og sjóðir geta óinnlimuð félög einnig verið góðgerðarfélög. Sömu atriði og nefnd eru hér að ofan varðandi góðgerðarhlutafélög ættu að gilda um óinnlimuð góðgerðarfélög.
Félag í samfélagshagsmunum (CIC)
Þetta eru sérstök einkahlutafélög sem veita samfélaginu ávinning. Þessi tegund uppbyggingar var þróuð vegna skorts á lagalegum uppbyggingu fyrir félagsleg fyrirtæki sem ekki eru góðgerðarfélög. Þau geta verið stofnuð annað hvort sem hlutafélög með takmarkaða ábyrgð eða hlutafélög með takmarkaðri ábyrgð og njóta því ávinnings af takmarkaðri ábyrgð. Samfélagsstofnanir þurfa að vera skráðar og uppfylla reglugerðir þeirra. Þau þurfa að standast „próf um samfélagslegan hagsmuni“ áður en þau geta skráð sig sem samfélagsstofnanir. Þannig er helsti munurinn á öðrum félögum sá að þau starfa í þágu samfélagsins en ekki hluthafa. Hægt er að breyta núverandi félagi í samfélagsstofn, þó að samfélagsstofn geti ekki haft stöðu góðgerðarfélags.
Eins og sjóðir hafa þeir eignalás sem takmarkar hagnaðarúthlutun við ákveðnar aðstæður og tryggir að eignirnar séu notaðar í þágu samfélagsins. Við slit á sjóði með eignalás verður að flytja allar eignir til annars svipaðs aðila með eignalás.
Lykilkostur við samtökum samfélagslegrar fjárfestingar (frekar en góðgerðarfélög) er að stjórnendur samtaka geta fengið greitt fyrir greiðslur (stjórnendur góðgerðarfélaga fá almennt ekki greitt fyrir greiðslur). Þeir eru heldur ekki eins undir eftirliti (þó þeir séu enn undir „léttu“ kerfi). Þeir njóta augljóslega ekki þeirra skattaívilnana sem góðgerðarfélög eiga rétt á og þeir þurfa að skila árlega skýrslu um samfélagshagsmuni til eftirlitsaðila samtaka samfélagslegra fjárfestinga (sem er aðgengileg opinberlega).
Góðgerðarstofnun með lögheimili (CIO)
Eftirlitsaðilar góðgerðarstofnana í Englandi, Wales og Skotlandi hafa skráð nýja CIO/SCIO (Scottish Charitable Incorporated Organisations) í nokkur ár. CIO og SCIO njóta svipaðra ávinninga og góðgerðarstofnanir með takmarkaða lögsögu. Þetta þýðir að meðlimir og stjórnendur eru venjulega persónulega verndaðir gegn fjárhagslegri skuldbindingu góðgerðarstofnunarinnar og að góðgerðarstofnunin hefur sína eigin lögpersónu, sem þýðir að stjórnendur þurfa ekki að gera samninga í eigin nafni. CIO og SCIO þurfa ekki að skrá sig hjá Fyrirtækjaskrá, en þeir þurfa að skrá sig hjá viðeigandi eftirlitsaðila góðgerðarstofnunar.
Samvinnufélag eða samfélagshagsmunafélag
Samfélagsleg góðgerðarfélög (e. Social Benefit Society, BenComs) eru skráð félög sem starfa í þágu samfélagsins sem þau starfa í. Þau verða að geta sýnt fram á félagsleg markmið sín og þeim verður að halda áfram að vera náð. Skráning fer fram hjá Fjármálaeftirlitinu gegn gjaldi sem fer eftir reglum þess.
Samvinnufélög eru ekki það sama og samvinnufélög þar sem þau starfa fyrst og fremst í þágu félagsmanna. Samvinnufélög geta einnig verið félagsleg fyrirtæki, allt eftir því hvernig þau úthluta hagnaði og hvaða starfsemi þau stunda.
